ดัชนีราคาข้าว

ประเด็นที่น่าสนใจคือ ในเดือนพฤศจิกายน 2554 ราคาส่งออกข้าวของไทยและอินเดียปรับเพิ่มขึ้น ในขณะที่ผู้ส่งออกข้าวรายอื่นๆราคาข้าวปรับลดลง กล่าวคือราคาข้าวไทยยังปรับเพิ่มขึ้นจากการคาดการณ์ว่าปริมาณข้าวในช่วงปลายปีมีแนวโน้มลดลงจากปัญหาน้ำท่วม ส่วนราคาส่งออกข้าวของอินเดียปรับเพิ่มขึ้นตามการปรับเพิ่มของราคารับซื้อข้าวเปลือกขั้นต่ำจากเกษตรกรที่รัฐบาลกำหนด (ซึ่งทางสมาคมชาวนายังคงเรียกร้องให้ปรับเพิ่มขึ้นอีก เนื่องจากยังประสบปัญหาขาดทุนจากสภาพอากาศแปรปรวน(ทั้งภาวะน้ำท่วมและภัยแล้ง) ราคาปุ๋ยและยาปราบศัตรูพืชปรับตัวสูงขึ้น) นอกจากนี้ การปรับเพิ่มขึ้นของราคาส่งออกข้าวไทย ในขณะที่ราคาส่งออกข้าวเวียดนามปรับลดลง ส่งผลให้ราคาข้าวเวียดนามต่ำกว่าข้าวไทยประมาณ 90-98 ดอลลาร์สหรัฐฯ/ตัน จากที่ในช่วงเดือนตุลาคมต่างกันอยู่เพียง 30-35 ดอลลาร์สหรัฐฯ/ตันเท่านั้น

ประเด็นที่ต้องติดตาม

• คาดการณ์ว่า ปริมาณการผลิตข้าวนาปรังปี 2555 อาจจะเพิ่มขึ้นเป็น 11-12 ล้านตันข้าวเปลือกจากเดิมที่คาดไว้ว่าจะมีปริมาณการผลิต 10.14 ล้านตันข้าวเปลือก เนื่องจากชาวนาจะปลูกชดเชยข้าวที่เสียหายจากน้ำท่วมในช่วงปลายปี 2554 รวมทั้งในปี 2555 กระทรวงเกษตรฯจะส่งเสริมให้เกษตรกรปลูกข้าวนาปรังเพิ่มเป็น 2 รอบ เนื่องจากปริมาณน้ำเพียงพอ เพื่อทดแทนปริมาณข้าวที่หายไปจากอุทกภัยไปประมาณ 5 ล้านตันข้าวเปลือก ทั้งนี้ เมื่อรวมกับปริมาณข้าวนาปีที่คาดว่าผลผลิตจะเหลือประมาณ 20 ล้านตันข้าวเปลือก และสต็อกข้าวรัฐที่คาดว่าเหลือประมาณ 1 ล้านตันและข้าวในสต็อกเอกชนประมาณ 6 ล้านตัน ก็คาดว่าปริมาณข้าวในประเทศในปี 2555 จะมีประมาณ 38-39 ล้านตันข้าวเปลือก

ประเด็นที่จะต้องติดตาม คือ หลังจากนโยบายจำนำราคาข้าวนาปีสิ้นสุดลงในเดือนกุมภาพันธ์ 2555 แล้ว ราคาข้าวอาจมีแนวโน้มลดลงในช่วงกลางปี 2555 ซึ่งเป็นจังหวะที่ปริมาณผลผลิตข้าวนาปรังออกสู่ตลาด ดังนั้น จึงต้องติดตามว่ารัฐบาลจะมีมาตรการเพิ่มเติมในการรับจำนำข้าวนาปรัง เพื่อแทรกแซงยกระดับราคาข้าว สำหรับในประเด็นการแข่งขันในการส่งออกนั้น คาดว่าการแข่งขันกับเวียดนามจะมีแนวโน้มรุนแรงมากขึ้น เนื่องจากมีการคาดหมายว่าข้าวของเวียดนามจะออกสู่ตลาดมากในเดือนมีนาคม 2555 ซึ่งล่าช้ากว่าปีปกติประมาณ 1 เดือน ส่งผลให้การแข่งขันในการส่งออกจะรุนแรงในช่วงไตรมาส 2/55 ส่วนการแข่งขันกับอินเดียก็มีแนวโน้มรุนแรงมากขึ้นเช่นกัน เนื่องจากคาดหมายว่าผลผลิตข้าวของอินเดียมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ส่งผลให้อินเดียสามารถส่งออกข้าวได้เพิ่ม

• มาตรการยกระดับราคาข้าวเปลือกของกระทรวงพาณิชย์ โดยราคาข้าวเปลือกหอมมะลิ ขณะนี้ เฉลี่ยอยู่ที่ราคาตันละ 17,000 – 18,000 บาท ซึ่งยังต่ำกว่าราคารับจำนำที่รัฐบาลกำหนดประมาณร้อยละ 10-15 ขณะที่ราคาข้าวเปลือกเจ้าอยู่ที่ราคาตันละ 11,000 – 12,000 บาท ต่ำกว่าราคารับจำนำประมาณร้อยละ 20-27 ซึ่งกระทรวงพาณิชย์จะเร่งรัดให้เปิดจุดรับจำนำ ให้เพียงพอต่อความต้องการของเกษตรกร เพื่อไม่ให้โรงสีที่ไม่เข้าร่วมโครงการ ฉวยโอกาสกดราคารับซื้อข้าว รวมทั้งการเพิ่มมาตรการรับจำนำปลายข้าวเพื่อเพิ่มแรงจูงใจโรงสีให้เข้าร่วมโครงการเพิ่มขึ้น ในขณะที่เกษตรกรเสนอแนวทางแก้ปัญหาโดยรัฐบาลจะต้องจัดหาเครื่องตรวจวัดคุณภาพข้าวที่มีมาตรฐานเดียวกันทั่วประเทศให้กับเกษตรกร ภายใต้การควบคุม กำกับดูแลของสภาเกษตรกรจังหวัดนั้นๆ และรัฐบาลจะต้องจัดเจ้าหน้าที่ที่รับผิดชอบในเรื่องของการออกใบประทวนให้เพียงพอ
• ในช่วง 10 เดือนแรกของปี 2554 ไทยส่งออกข้าว 9.55 ล้านตัน มูลค่า 5,632.58 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ  ทั้งปริมาณและมูลค่าเพิ่มขึ้นร้อยละ 38.3 และ 39.3 คาดหมายว่าการส่งออกข้าวทั้งปี 2554 น่าจะเพิ่มขึ้นไปแตะระดับ 10.45 ล้านตัน ซึ่งนับว่าเป็นการส่งออกข้าวที่สูงมากเป็นประวัติการณ์ อย่างไรก็ตาม ตั้งแต่เดือนกันยายนการส่งออกข้าวมีแนวโน้มชะลอตัวในเชิงปริมาณ กล่าวคือ ตั้งแต่เดือนกันยายนปริมาณการส่งออกลดลงเหลือเพียง 0.7 ล้านตัน และในเดือนตุลาคม 0.72 ล้านตันตามลำดับ จากในช่วงเดือนมกราคม-สิงหาคมปริมาณการส่งออกเฉลี่ยอยู่ในระดับเฉลี่ย 1 ล้านตัน/เดือน เนื่องจากประเทศผู้ซื้อข้าวชะลอการซื้อข้าวจากไทย และหันไปซื้อข้าวจากอินเดียและปากีสถานที่มีราคาถูกกว่า ส่วนราคาส่งออกมีแนวโน้มปรับตัวเพิ่มขึ้น โดยได้แรงหนุนจากมาตรการรับจำนำข้าว และความเสียหายจากอุทกภัยที่ส่งผลให้มีปริมาณข้าวเข้าตลาดในช่วงปลายปีลดลง ส่วนในเดือนพฤศจิกายน ลดลงเหลือ 5 แสนตัน และคาดว่าเดือนธันวาคมจะเหลือเพียง 4 แสนตัน ซึ่งเท่ากับว่าในปี 2554 ปริมาณการส่งออกข้าวจะอยู่ในระดับ 10.45 ล้านตัน สำหรับการส่งออกในปี 2555 คาดการณ์ปริมาณการส่งออกข้าวอาจจะลดลงเหลือ 7.0-7.5 ล้านตัน เนื่องจากเผชิญการแข่งขันรุนแรงในด้านราคากับข้าวจากอินเดียและเวียดนาม ในขณะที่ราคาส่งออกข้าวของไทยมีแนวโน้มสูงขึ้นจากมาตรการรับจำนำข้าว และความเสียหายจากน้ำท่วม
• การส่งออกข้าวเวียดนามในช่วง 11 เดือนแรกของปี 2554 มีจำนวน 6.8 ล้านตัน มูลค่า 3.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ทั้งปริมาณและมูลค่าเพิ่มขึ้นร้อยละ 7.1 และร้อยละ 16.7 ตามลำดับ คาดการณ์ว่าในปี 2554 เวียดนามจะส่งออกข้าวได้ 7.42 ล้านตัน เพิ่มขึ้นร้อยละ 4.3 จากปี 2553 (โดยคาดว่าในเดือนธันวาคมจะส่งออกข้าว 617,000 ตัน) ซึ่งนับว่ามากเป็นประวัติการณ์เช่นกัน

ศูนย์วิจัยกสิกรไทย มองว่าปัญหาน้ำท่วมส่งผลให้ชาวนาในพื้นที่ภาคกลางต้องเลื่อนการปลูกข้าวนาปีไปอีกอย่างน้อย 1-2 เดือน ทำให้รัฐบาลอาจต้องพิจารณาขยายมาตรการรับจำนำข้าวนาปีออกไปอีก 1-2 เดือนเช่นกัน(จากเดิมที่กำหนดสิ้นสุดเดือนกุมภาพันธ์) รวมทั้งการพิจารณามาตรการรับจำนำข้าวสำหรับข้าวนาปรังที่จะออกสู่ตลาดในช่วงกลางปี 2555 ด้วย เนื่องจากคาดการณ์ว่าปริมาณการผลิตข้าวนาปรังในปี 2555 จะเพิ่มขึ้นอย่างมาก จากการปลูกชดเชยความเสียหายจากปัญหาน้ำท่วมในช่วงปลายปี 2554 และการที่ราคาข้าวอยู่ในเกณฑ์สูงยังเป็นแรงจูงใจให้ชาวนาเพิ่มพื้นที่ปลูกข้าว รวมทั้งการส่งเสริมการปลูกข้าวนาปรังรอบสองของรัฐบาล

ประเด็นที่จะต้องติดตาม คือ ผลผลิตข้าวของเวียดนามที่ต้องเลื่อนการปลูกข้าวไปอีก 1 เดือนเช่นกัน ส่งผลให้ปริมาณข้าวจะไปออกสู่ตลาดในช่วงเดือนมีนาคม(ปกติจะออกสู่ตลาดในเดือนกุมภาพันธ์) ซึ่งจะมีผลต่อทิศทางราคาข้าวในช่วงไตรมาส 2/2555 นอกจากนี้ ผลกระทบจากการแข่งขันในการส่งออกข้าวของอินเดียและปากีสถานน่าจะยังเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ราคาข้าวในตลาดโลกไม่ปรับตัวเพิ่มขึ้นมากนักต่อเนื่องถึงในปี 2555

สรุป ศูนย์วิจัยกสิกรไทย คาดว่าในช่วงที่เหลือของปี 2554 ต่อเนื่องถึงครึ่งแรกของปี 2555 ราคาข้าวในประเทศมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นไปแตะระดับใกล้เคียงกับราคารับจำนำ หรือปรับเพิ่มขึ้นประมาณร้อยละ 5-10 จากราคาเฉลี่ยในปี 2554 (ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับประเภทข้าว) เนื่องจากมาตรการของรัฐบาลในการอนุมัติเพิ่มเติมให้มีการรับจำนำข้าวข้ามเขต โดยให้โรงสีในภาคกลางไปรับซื้อข้าวจากชาวนาในภาคเหนือและตะวันออกเฉียงเหนือได้ ทั้งนี้เพื่อให้ชาวนาในแต่ละพื้นที่สามารถขายข้าวเข้าโครงการรับจำนำได้ ส่วนราคาข้าวในช่วงครึ่งหลังของปี 2555 ต้องพิจารณาปริมาณข้าวนาปรังที่จะออกสู่ตลาด รวมทั้งมาตรการแทรกแซงราคาของรัฐบาล โดยเฉพาะการกำหนดมาตรการรับจำนำข้าวนาปรัง ส่วนราคาส่งออกคาดว่าจะยังจะปรับเพิ่มขึ้นได้ไม่มากนัก แม้ว่าจะมีแรงหนุนจากราคาข้าวในประเทศ แต่ยังต้องเผชิญการแข่งขันที่รุนแรงทั้งจากอินเดียและเวียดนาม

ศูนย์วิจัยกสิกรไทย